Phòng ngủ thường là phòng cuối cùng được nâng cấp âm thanh. Người ta mua dàn loa cho phòng khách trước, rồi tới phòng làm việc, còn phòng ngủ thì dùng loa điện thoại hoặc tivi có sẵn. Kết quả là chỗ cần âm thanh mềm nhất trong nhà lại là chỗ nghe tệ nhất.
Em viết bài này về cài đặt hệ thống âm thanh vòm mini phòng ngủ, dành cho không gian khoảng mười hai đến hai mươi mét vuông. Nội dung gồm chọn vị trí, khoảng cách, góc đặt loa và cách cân chỉnh để nghe phim lẫn nhạc đều ổn.
Vì sao phòng ngủ cần hệ thống vòm mini
Vòm mini không phải bản thu nhỏ của dàn rạp hát. Nó có một lợi thế mà dàn lớn không có: phòng nhỏ nên âm thanh dội lại nhanh, chỉ cần mức công suất thấp đã đủ tạo không gian. Ngược lại, nó cũng có một nhược điểm riêng: khoảng cách quá gần nên tai người phân biệt được từng loa, và cảm giác vòm bị vỡ.
Vì vậy gần như toàn bộ công việc nằm ở vị trí đặt loa và góc hướng loa, không nằm ở thiết bị. Một bộ loa bình dân đặt đúng sẽ hơn một bộ đắt tiền đặt sai, rõ rệt tới mức nghe ra ngay trong lần thử đầu.
Bên dưới là trình tự em hay làm: xác định chỗ ngồi, đặt hai loa trước, đặt loa trầm, đặt hai loa sau, rồi cân chỉnh độ trễ và âm lượng từng kênh. Trình tự này quan trọng, làm sai thứ tự sẽ phải tháo ra làm lại.
Bước 1: xác định vị trí ngồi trước khi đụng tới loa
Mọi tính toán vòm đều bắt đầu từ tai người nghe. Chốt chỗ ngồi, đánh dấu trên sàn, rồi mới đặt loa quanh điểm đó.
Phòng ngủ có một đặc điểm khác phòng khách: người nghe thường nằm hoặc tựa chứ không ngồi thẳng. Tai người nằm thấp hơn tai người ngồi khoảng ba mươi đến bốn mươi xăng ti mét, và hướng tai cũng khác. Nếu đặt loa theo tiêu chuẩn phòng khách, âm thanh sẽ đi qua trên đầu.
Cách xử lý đơn giản là đo chiều cao tai khi đang tựa trên giường, rồi lấy mốc đó làm đường ngang cho hai loa trước. Hai loa trước nên đặt sao cho tâm loa nằm đúng hoặc thấp hơn mốc tai này khoảng mười xăng ti mét.
Đánh dấu vị trí ngồi bằng một miếng băng dính nhỏ trên sàn, ngay dưới gối. Từ điểm đó, mọi khoảng cách được tính ra. Không đánh dấu thì khi dọn phòng hoặc đổi chăn, mọi thứ sẽ lệch dần mà không ai để ý.
Nếu phòng ngủ kiêm luôn phòng làm việc, đặt hai loa trước theo hướng chéo sang ghế làm việc và dùng một cấu hình riêng cho giường. Hầu hết bộ thu mini cho lưu hai cấu hình, đổi bằng một nút bấm. Anh xem hướng dẫn đổi cấu hình theo mùa ở bài tranh bản nhạc Noel quà sợi đồng hồng, phần treo và chỉnh góc.
Một chi tiết nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn: đầu giường sát tường hay cách tường. Nếu sát tường, âm trầm sẽ dội lại mạnh và có cảm giác ù. Nếu cách tường từ hai mươi xăng ti mét trở lên, âm thanh thoáng hơn rõ. Em đã phải kê lại giường một lần vì lý do này.
Nếu phòng chỉ có một chỗ đặt giường cố định, đừng lo. Phần sau sẽ có cách bù bằng góc loa và bộ lọc âm trầm.
Bước 2: đặt hai loa trước theo tam giác đều
Hai loa trước và tai người nghe tạo thành tam giác đều. Mỗi cạnh khoảng một mét hai đến một mét năm trong phòng ngủ.
Tam giác đều là nguyên tắc cổ điển nhưng hay bị làm sai. Nhiều người kê hai loa sát hai góc tường, cách nhau hai mét rưỡi, rồi ngồi cách xa hơn. Kết quả là có một khoảng trống âm thanh ở giữa, giọng nói trong phim nghe như bị tách đôi.
Với phòng ngủ, khoảng cách một mét hai là mức an toàn. Nếu loa đặt hai bên giường thì tự nhiên đã gần mức này. Nếu đặt trên kệ tivi đối diện giường, nên thu hẹp khoảng cách giữa hai loa thay vì kéo ra sát tường.
Góc hướng loa là phần dễ bỏ qua nhất. Hai loa trước nên hướng vào một điểm sau đầu người nghe khoảng hai mươi xăng ti mét, không hướng thẳng vào tai. Hướng chéo này làm âm thanh hòa trước khi tới tai, giúp vị trí nghe rộng hơn.
Không đặt loa trước sát mặt kính hoặc mặt bàn cứng. Mặt phẳng cứng ngay dưới loa sẽ phản xạ âm thanh lên và tạo tiếng chói ở dải cao. Kê một tấm nỉ hoặc cao su mỏng dưới chân loa là đủ.
Ai cũng có thể tự lắp cấu hình này trong một buổi. Em đã lắp cho ba phòng ngủ khác nhau và cả ba lần đều gặp đúng một vấn đề: loa trước đặt quá cao so với tai. Hạ xuống là xong.
Nếu loa có lỗ thoát hơi ở phía sau, giữ khoảng cách ít nhất mười lăm xăng ti mét với tường. Sát tường quá sẽ làm âm trầm bị dồn và mất chi tiết. Anh xem thêm bài mẹo điều chỉnh âm lượng vừa nói vừa nghe để chỉnh mức nghe sau khi đã đặt xong.
Bước 3: đặt loa trầm sao cho không ù
Loa trầm trong phòng nhỏ không cần công suất lớn, chỉ cần đặt đúng. Đặt sai thì chỉ nghe thấy tiếng ù ở một góc phòng.
Loa trầm là nguồn gây rắc rối nhiều nhất. Trong phòng nhỏ, sóng âm trầm dài hơn kích thước phòng nên dễ tạo điểm cộng hưởng. Ở điểm cộng hưởng, âm trầm to gấp đôi bình thường. Ở điểm triệt tiêu, âm trầm gần như mất.
Cách thử nhanh là đặt loa trầm ở ba vị trí khác nhau, mỗi vị trí nghe thử hai phút bằng một đoạn nhạc có tiếng trầm đều. Chọn vị trí nào mà tiếng trầm nghe gọn, không rung đồ trong phòng.
Đặt loa trầm sát tường sẽ to hơn nhưng dễ ù. Đặt cách tường khoảng ba mươi xăng ti mét thường cân bằng hơn. Đặt góc phòng là cách cuối cùng, chỉ dùng khi công suất loa quá nhỏ.
Một mẹo rất hiệu quả: đặt loa trầm ngay dưới chân giường, hướng ra ngoài. Khi nằm, cảm giác rung truyền qua khung giường rất nhẹ, và âm trầm nghe tự nhiên hơn là đặt trên sàn cứng cạnh tường.
Nếu loa trầm có núm chỉnh tần số cắt, đặt quanh tám mươi đến một trăm hai mươi héc. Đặt cao quá sẽ lấn sang dải giọng nam, làm lời thoại bị đục.
Với phim có tiếng nổ hoặc tiếng sấm, hạ mức loa trầm khoảng ba đề xi ben so với mức cân bằng. Trong phòng nhỏ, âm trầm cảm giác mạnh hơn số đo thực tế.
Bước 4: đặt hai loa sau để cảm giác vòm không bị vỡ
Loa sau chỉ làm nhiệm vụ tạo không gian, đặt cao hơn tai và chếch về phía sau. Âm lượng của chúng nên thấp hơn loa trước từ sáu đến mười đề xi ben.
Sai lầm phổ biến nhất là đặt hai loa sau hai bên đầu giường, ngang tai. Khi đó tai nghe được loa sau cùng lúc với loa trước, cảm giác vòm mất hẳn, chỉ còn tiếng dày lên.
Đúng là đặt hai loa sau chếch về phía sau đầu người nghe, cao hơn mốc tai khoảng ba mươi xăng ti mét, và hơi chĩa xuống. Góc từ tai tới loa sau nên khoảng một trăm mười độ tính từ trục trước.
Nếu phòng ngủ nhỏ, có thể dùng loa treo nhỏ hoặc loa phản xạ hướng lên trần. Phòng càng nhỏ thì càng nên dùng cách phản xạ thay vì loa trực tiếp, vì trực tiếp sẽ nghe rõ đến mức phá vỡ không gian.
Nếu phòng có cửa sổ sát giường, cân nhắc dùng rèm dày hơn. Rèm dày vừa chắn tiếng ồn ngoài phố, vừa giảm dội âm trong phòng. Hai việc cùng lúc, một món đồ.
Cân âm lượng hai loa sau bằng cách bật một đoạn chỉ có tiếng môi trường, như mưa hoặc tiếng chợ. Nếu nghe ra được tiếng phát từ phía sau, âm lượng đã cao hơn mức cần. Hạ xuống cho tới khi chỉ còn cảm giác, không còn vị trí.
Nếu anh muốn dùng cả dàn cho nhạc nền đêm Noel, xem bài top 15 bản nhạc không lời Giáng Sinh, nhóm ba rất hợp với cấu hình loa sau đặt thấp.
Sau khi cấu hình xong, nên ghi lại số đo và mức âm lượng vào giấy dán sau loa. Tháng sau muốn chỉnh lại thì khỏi mò từ đầu.
Đừng đặt loa sau sát rèm hoặc gần cửa sổ. Rèm dày hút âm làm loa sau mất tiếng, còn kính phản xạ làm tiếng sau bị lệch pha.
Bước 5: cân chỉnh độ trễ và kiểm tra bằng tai
Bộ thu phát cần biết khoảng cách tới từng loa. Nhập sai khoảng cách thì âm thanh tới tai lệch nhau và cảm giác vòm bị xô lệch về một bên.
Hầu hết bộ thu mini có phần nhập khoảng cách cho từng loa. Đo bằng thước dây từ vị trí tai tới từng loa, nhập đúng số đo. Sai ba mươi xăng ti mét đã đủ nghe lệch.
Thiết bị cũ hơn không có phần nhập khoảng cách thì dùng cách cân bằng âm lượng. Bật một giọng nói đều, đi từng loa, chỉnh mức sao cho âm thanh nghe đều khi đứng giữa phòng.
Kiểm tra cuối cùng nên làm bằng một đoạn phim có người đi từ trái sang phải trên màn hình. Nếu tiếng bước chân đi liền mạch, không nhảy vị trí, cấu hình đã đúng.
Nếu nghe thấy tiếng vang dài trong phòng, đặt thêm đồ mềm. Một tấm thảm dưới sàn, một lớp rèm dày hơn, hoặc một chiếc ghế bọc vải đã đủ thay đổi độ vang. Phòng ngủ thường có nhiều đồ mềm sẵn, nên chỉ cần thêm một món là đủ.
Một lỗi nhỏ hay gặp là để dây loa chạy sát chân tường rồi kéo vòng qua giường. Dây dài quá thì tín hiệu yếu, và dây vòng làm tiếng bị lẫn. Giữ dây thẳng nhất có thể, buộc gọn dưới gầm giường.
Bước kiểm tra cuối cùng nên làm cùng người sẽ nằm nghe, không tự kiểm một mình. Hai tai khác nhau sẽ thấy điểm lệch khác nhau, và người ngồi bên phải luôn là người chấm đúng nhất.
Sau đó tắt hết đèn, chỉ để một đèn nhỏ góc phòng và nghe lại ba phút. Cảm giác vòm trong bóng tối thường rõ hơn, và đây cũng là điều kiện thật của đêm Noel. Nếu nghe ổn trong tối, ban ngày chắc chắn ổn. Anh xem thêm bài kết hợp tiếng củi cháy và nhạc nền lò sưởi để thử thêm một lớp âm thanh mềm cho phòng ngủ.
Cuối cùng, đo lại một lần vào buổi tối, khi cả nhà đã im. Tai người nghe khác ban ngày rõ rệt, và những lỗi còn lại thường chỉ lộ ra trong im lặng.
Bảng cài đặt hệ thống âm thanh vòm mini phòng ngủ
Bảng dưới đây là các con số em dùng khi lắp cho phòng mười hai đến hai mươi mét vuông.
| Loa | Khoảng cách tới tai | Độ cao so với tai | Góc hướng |
|---|---|---|---|
| Trước trái và phải | 1,2 đến 1,5 mét | Ngang hoặc thấp hơn 10 xăng ti mét | Chéo vào điểm sau đầu 20 xăng ti mét |
| Loa trầm | 1,5 đến 2 mét | Sát sàn | Hướng ra ngoài |
| Sau trái và phải | 0,8 đến 1,1 mét | Cao hơn 30 xăng ti mét | Chếch xuống, khoảng 110 độ |
Với phòng có giường sát tường, tăng mức lọc âm trầm thêm khoảng năm héc và hạ loa trầm khoảng hai đề xi ben. Đây là cách bù rẻ nhất cho điểm cộng hưởng ở góc phòng.
Nếu phòng nhỏ hơn mười hai mét vuông, giảm toàn bộ khoảng cách khoảng hai mươi phần trăm và bỏ loa trầm nếu công suất loa trước đã đủ.
Khi đã có cấu hình ổn, áp dụng vào đêm Noel rất nhanh. Anh xem thêm bài chọn thời điểm bật nhạc phù hợp giai đoạn để biết đổi mức âm lượng theo từng chặng tối.
Trong phòng nhỏ, đặt loa đúng quan trọng hơn mua loa đắt khoảng ba lần. Việc đầu tiên nên làm là đo khoảng cách, không phải mở ví.
Câu hỏi thường gặp
Dưới đây là những câu anh em hỏi em nhiều nhất về chủ đề này.
Có cần loa trầm trong phòng ngủ không
Không bắt buộc. Nếu nghe phim ít và nghe nhạc nhiều, hai loa trước đặt đúng đã đủ. Chỉ thêm loa trầm khi thấy thiếu phần trầm.
Phòng ngủ nhỏ dưới mười mét vuông thì sao
Dùng hai loa trước và hai loa phản xạ hướng trần. Bỏ loa trầm, hạ công suất, và giữ khoảng cách hai loa trước dưới một mét.
Có cần thuê người cân chỉnh không
Không. Với phòng nhỏ, đo khoảng cách bằng thước dây và nghe thử bằng tai là đủ. Thuê chỉ cần cho phòng lớn từ ba mươi mét vuông.
Bao lâu thì nên chỉnh lại một lần
Khoảng hai lần một năm, hoặc mỗi khi đổi nệm, đổi giường. Những thay đổi nhỏ về vị trí nghe cũng làm cấu hình lệch dần.
Loa bluetooth có làm được không
Được, nếu có chế độ ghép hai loa và nhận kênh trái phải riêng. Không ghép được thì chỉ dùng để nghe nhạc, không dùng cho phim.
Kết luận cuối cùng
Cài đặt hệ thống âm thanh vòm mini phòng ngủ theo năm bước này mất khoảng một buổi chiều, không cần dụng cụ đặc biệt. Chỉ cần thước dây, một miếng băng dính và khoảng hai chục phút thử bằng tai ở mỗi bước.
Việc quan trọng nhất là chốt vị trí tai trước. Mọi số đo còn lại đều tính từ đó. Làm đúng thứ tự, đêm Noel đầu tiên trong phòng ngủ sẽ nghe khác hẳn, dù thiết bị vẫn là bộ cũ.